BE-Alert, FR-Alert, Alertswiss en gemeentelijke communicatie: wie doet wat

Wie activeert wat: een overzicht per land

Elk land heeft de waarschuwing van de bevolking georganiseerd rond zijn diensten voor civiele veiligheid. Het gemeenschappelijke punt: de beslissing om een officiële alarmmelding te sturen ligt bij aangeduide overheden, volgens crisisbeheersprocedures, en niet bij een hulpmiddel voor dagelijkse communicatie. Onderstaande elementen zijn algemene richtpunten: controleer de actuele werkwijze bij de officiële bronnen vóór u ze aan uw inwoners meedeelt.

• België: BE-Alert. Systeem dat op federaal niveau door het Crisiscentrum wordt beheerd. De bevoegde overheden (de burgemeester voor de gemeentelijke fase van de noodplanning, de gouverneur, het federale niveau) kunnen het gebruiken om te verwittigen via sms, spraakoproep of e-mail. Inschrijving van inwoners is vrijwillig en gratis op be-alert.be. Er bestaat ook een geolokaliseerde verzending naar de telefoons die zich in een zone bevinden, zonder voorafgaande inschrijving. De toegangsmodaliteiten voor gemeenten en recente technische ontwikkelingen (verspreiding via de mobiele masten) moet u bij het Crisiscentrum nagaan.
• Frankrijk: FR-Alert. Systeem dat alarmmeldingen verspreidt naar de telefoons in een zone (cell broadcast), aangevuld met sirenes en andere middelen. De activering is een zaak van de Staat, in de praktijk de prefect. De maire blijft verantwoordelijk voor de informatie en de bescherming van zijn bevolking op zijn grondgebied (communaal beschermingsplan, gemeentelijk document over grote risico's) en kan afhankelijk van de situatie een rol spelen bij de waarschuwing en als leider van de hulpverlening. De precieze voorwaarden waaronder een maire het systeem kan aanvragen, moet u nagaan bij de prefectuur en op fr-alert.gouv.fr.
• Zwitserland: Alertswiss. Platform en app van het Federaal Bureau voor Bevolkingsbescherming, gebruikt door de Bondsstaat en de kantons om de bevolking te alarmeren, te waarschuwen en te informeren, naast de sirenes. De kantonnale of federale overheden verspreiden de meldingen; de modaliteiten voor gemeenten verschillen per kanton en moeten worden nagegaan (alertswiss.ch).
• Luxemburg en andere landen. De systemen, de alarmniveaus en de bevoegde overheden verschillen. Informeer u bij de nationale overheid voor civiele bescherming of crisisbeheer. Op Europees niveau voorziet de Europees wetboek voor elektronische communicatie in een publiek waarschuwingssysteem via mobiele netwerken; de stand van toepassing verschilt per lidstaat (te verifiëren).

Twee hulpmiddelen, twee opdrachten

De nuttige vraag is niet “welke kiezen we?” maar “wanneer komt welk systeem aan bod?”. Een duidelijke rolverdeling beschermt inwoners en gemeente.

• Officieel systeem: gevaar voor personen, noodzaak van een onmiddellijke actie (schuilen, evacueren, het water niet gebruiken). Bron: de overheden. Eigen juridisch en procedureel kader. 112 blijft het noodnummer.
• Gemeentelijke informatie: lokale gebeurtenissen van alledag die het leven niet in gevaar brengen maar wel hinder veroorzaken: waterafsluiting, werken, omleiding, schoolsluiting, gladheid op een gemeenteweg, herinnering aan een formaliteit, aankondiging van een evenement. Bron: de gemeente.
• Tussenzone: gemeentelijke waakzaamheid, bijvoorbeeld een voorspelling van gladheid of hitte, doorgegeven met praktische tips. Dit moet duidelijk als informatie of advies worden voorgesteld, niet als alarm.

Fundamenteel argument: hoe beter de gemeente dagelijks informeert, hoe meer inwoners zijn ingeschreven op haar kanalen en hoe beter het publiek gewend is haar berichten te ontvangen en te lezen. Dat voordeel mag er nooit toe leiden dat men denkt dat het gemeentelijke kanaal het alarmkanaal is.

Waarom een gemeentelijk hulpmiddel geen officiële alarmmelding mag nabootsen

Het is verleidelijk een gemeentelijke melding het uitzicht van een alarm te geven: rode kleur, sirene, het woord “ALARM”. Dat is een vergissing om vier redenen.

1. Verwarring. De inwoner kan niet meer onderscheiden wat van de overheid komt en wat van de gemeente, en kan denken dat hij correct verwittigd is terwijl geen enkele bevoegde overheid iets heeft geactiveerd.
2. Alarmmoeheid. Als het “alarmkanaal” afgaat voor een verschoven huisvuilophaling, opent de inwoner het bericht niet meer op de dag van echt gevaar.
3. Aansprakelijkheid. Wie een officieel systeem nabootst, neemt feitelijk een opdracht op zich die de gemeente niet kan waarborgen en waarvan het juridische kader elders ligt. Laat uw teksten nakijken door uw juridische dienst.
4. Merk en gebruik van de logo's. De namen en logo's van de officiële systemen mogen alleen onder de voorwaarden van hun beheerders worden gebruikt: neem ze niet over zonder akkoord (te verifiëren bij de bron).

Praktische regels: verschillende benamingen en pictogrammen per gemeentelijk niveau, nooit enkel kleur (toegankelijkheid); geen alarmgeluid; geen woordenschat die eigen is aan de officiële systemen; een vaste vermelding in de app en op de website (“Deze tool vervangt het officiële alarmsysteem niet. Bel 112 bij nood”).

Een officiële alarmmelding doorgeven: enkel lezen, bron vermeld

Een officiële alarmmelding doorgeven op uw kanalen kan helpen, mits u enkele regels volgt. Sommige tools, waaronder Placette (in bèta), voorzien een doorgave in enkel-leesmodus met de verplichte vermelding en de bron; de logica geldt voor elk gemeentelijk kanaal.

• Overnemen, niet herschrijven. De tekst van de overheid wordt letterlijk overgenomen, zonder toevoeging of herformulering. Uw praktische opmerkingen (gemeentelijke opvangplaats, nummer van het gemeentehuis) staan apart en zijn duidelijk als gemeentelijk herkenbaar.
• De bron en het uur vermelden. Naam van de overheid, link naar de officiële pagina, uur van de melding, vermelding “Doorgave van een officiële alarmmelding, zie het officiële kanaal”.
• Zelf niets activeren. De doorgave is niet het alarm: de gemeente geeft de officiële alarmmelding niet uit, zij geeft ze door.
• Bijwerken en afsluiten. Wanneer de overheid haar bericht annuleert of bijwerkt, verwijdert of actualiseert u uw doorgave.
• Geen lijsten van ingeschrevenen overnemen. Wie bij een officieel systeem is ingeschreven, is geen contact van de gemeente. Uw gemeentelijke abonnees hebben hun eigen toestemming.
• De voorwaarden voor hergebruik nagaan. Bestaan van een feed of API, licentie, gebruiksvoorwaarden: te bevestigen bij de beheerder van het systeem.

Checklist voor de gemeente

• Ik heb in mijn land de overheid geïdentificeerd die de officiële alarmmelding activeert en de gemeentelijke contactpersoon (noodplanning, politie, brandweer).
• Ik weet hoe de gemeente een alarm kan aanvragen of activeren, onder welke voorwaarden en bij wie.
• Ik heb op mijn website een pagina “Alarm en noodgevallen” geschreven: nummer 112, inschrijving bij het officiële systeem, rol van de gemeente, rol van het gemeentelijke hulpmiddel.
• Mijn gemeentelijke communicatieniveaus zijn opgeschreven, onderscheiden van het officiële alarm en goedgekeurd door het college van burgemeester en schepenen.
• De vermelding “vervangt het officiële systeem niet” staat bij de inschrijving, in de app en in de gebruiksvoorwaarden.
• Een jaarlijkse test is gepland met de betrokken diensten; het goedkeuringscircuit is bekend bij de schepen van wacht.
• Ik heb gedacht aan de niet-verbonden personen: aanplakking, telefoon, wijkcontactpersonen.

Voor een methode voor dagelijkse communicatie (kanalen, standaardberichten, zwijgregels), zie Inwoners snel informeren bij onverwachte situaties. Om een leverancier van apps te ondervragen over zijn positionering ten opzichte van de officiële systemen, zie Een gemeentelijke app kiezen: 15 vragen.

Veelgestelde vragen