Digitale toegankelijkheid van gemeenten: kader, verklaring, checklist

Het juridische kader in het kort

Richtlijn (EU) 2016/2102 verplicht overheidsinstanties hun websites en mobiele apps toegankelijk te maken. Ze voorziet in conformiteit met een Europese norm, een gepubliceerde en bijgewerkte toegankelijkheidsverklaring, een mechanisme waarmee de gebruiker een toegankelijkheidsgebrek kan melden en een beroepsprocedure. Ze is gefaseerd van toepassing sinds 2019 voor websites en 2021 voor mobiele apps (data te verifiëren).

De Europese referentienorm is EN 301 549, die de criteria van de WCAG (Web Content Accessibility Guidelines) op niveau AA overneemt. De versie die momenteel in Europese teksten wordt vermeld, verwijst naar WCAG 2.1; WCAG 2.2 voegt nuttige criteria toe (grootte van aanraakdoelen, niet-verborgen focus, toegankelijke authenticatie). WCAG 2.2 AA nastreven is een goede praktijk, maar vermeld in uw documenten welke versie in uw land juridisch vereist is (te verifiëren).

• België: de richtlijn werd omgezet door het federale niveau en door de deelstaten. Gemeenten vallen naargelang het geval onder de regelgeving van het gewest of de gemeenschap. Te verifiëren voor uw gewest (Vlaanderen, Wallonië, Brussel, Duitstalige Gemeenschap). De vereniging AnySurfer biedt in België hulpmiddelen en een label aan.
• Frankrijk: de wet van 2005 over gelijke rechten en kansen (artikel 47, te verifiëren) en het RGAA (algemeen referentiekader voor toegankelijkheid) leggen de beoordelingsmethode vast, met een zichtbare conformiteitsvermelding op de site (niet conform, gedeeltelijk conform, volledig conform), een verklaring, een meerjarenschema en een jaarlijks actieplan. Raadpleeg de geldende versie van het RGAA.
• Luxemburg: omzetting via een nationale wet van 2019, te verifiëren, met eigen opvolgingsinstanties.
• Zwitserland: de wet op gelijkheid voor mensen met een handicap en normen voor e-overheid (bijvoorbeeld de standaard eCH-0059) zijn in verschillende mate van toepassing naargelang het kanton. Te verifiëren bij uw kanton.

De toegankelijkheidsverklaring

De verklaring is het document dat eerlijk zegt waar u staat. Het is geen label. De Europese Commissie publiceerde een model van verklaring (uitvoeringsbesluit (EU) 2018/1523, te verifiëren). Daarin vindt u doorgaans:

• de conformiteitsstatus: volledig, gedeeltelijk of niet conform met de norm;
• de lijst van niet-toegankelijke inhoud, met de redenen (niet-conformiteit, vrijstelling, onevenredige last) en, indien mogelijk, alternatieven;
• de datum van de verklaring en van de laatste beoordeling, de beoordelingsmethode (zelfbeoordeling, externe audit);
• een contactmogelijkheid om een gebrek te melden, met een antwoord binnen een redelijke termijn;
• een verwijzing naar de beroeps- of controleprocedure (bevoegde autoriteit).

Publiceer ze op de website van de gemeente en in de app, met een link in de voettekst. Vraag elke leverancier om de zijne voor zijn tools: zie de toegankelijkheidsverklaring van Placette, die bijvoorbeeld vermeldt dat een externe audit nog niet is uitgevoerd: dat soort transparantie mag u van elke leverancier eisen.

Praktische checklist: de controles die tellen

De lijst hieronder neemt veelvoorkomende criteria over en is niet exhaustief. Ze geldt voor uw website en voor de app die u aankoopt.

Waarneembaar

• Contrast: een verhouding van minstens 4,5:1 voor gewone tekst en 3:1 voor grote tekst en interfaceonderdelen. Controleer met de echte kleuren van de gemeentelijke huisstijl, ook in donkere modus.
• Nooit enkel kleur om een status of urgentieniveau aan te geven: voeg een benaming en een pictogram toe.
• Alternatieve teksten voor afbeeldingen met betekenis; geen foto van tekst of ingescande affiche als inhoud.
• Video's: ondertitels, transcriptie, geen automatisch afspelen met geluid.
• Tekstgrootte: vergrootbaar tot 200 % zonder verlies van inhoud of horizontaal scrollen; respect voor de instellingen van het systeem.

Bruikbaar

• Toetsenbord: alles is bruikbaar zonder muis, in een logische volgorde en met een zichtbare, niet-verborgen focus.
• Aanraakdoelen groot genoeg (WCAG 2.2 legt een minimum vast); geen verplichte complexe gebaren zonder alternatief.
• Formulieren: een label gekoppeld aan elk veld, duidelijke foutmeldingen die zeggen hoe te corrigeren, geen willekeurige tijdslimiet.
• Authenticatie: niemand verplichten een onleesbare code over te typen of een puzzel op te lossen zonder alternatief.
• Documenten: gepubliceerde pdf's (verslagen, reglementen, formulieren) moeten ook toegankelijk zijn; dit is vaak het zwakke punt van gemeentelijke websites.
• Beweging: de voorkeur voor verminderde beweging van het systeem respecteren; geen knipperende elementen.

Begrijpelijk

• Duidelijke taal: korte zinnen, gangbare woorden, één idee per alinea, administratief jargon uitgelegd.
• Makkelijk lezen: bied voor sleutelpagina's (essentiële formaliteiten, noodsituaties) een versie in eenvoudige taal aan, indien mogelijk samen met betrokken personen opgesteld.
• Meertaligheid: geef de taal van elke pagina aan voor schermlezers; vertaal belangrijke inhoud niet automatisch zonder nalezing.
• Consistentie: dezelfde benamingen en plaatsen voor dezelfde acties, hulp altijd op dezelfde plek.

Hoe testen: automatisch ziet maar een deel

Automatische tools vinden sommige gebreken goed (contrast, ontbrekende alternatieve tekst, ontbrekende veldlabels), maar kunnen niet beoordelen of een alternatieve tekst zinvol is, of de leesvolgorde klopt of een instructie begrijpelijk is. Ze zijn een filter, geen validatie.

1. Automatische controle op de belangrijkste pagina's en schermen om de voor de hand liggende gebreken te verwijderen.
2. Test met alleen het toetsenbord: loop de pagina's door met Tab, Shift+Tab, Enter, spatiebalk en Esc. Kunt u alles doen? Ziet u altijd waar u zit?
3. Vergroting tot 200 % en vergrote tekst op de smartphone.
4. Schermlezer op een volledig traject (bijvoorbeeld zich inschrijven, een melding raadplegen, een melding doen) met gangbare hulpmiddelen op computer en smartphone.
5. Test met echte gebruikers, ook ouderen en mensen met een beperking: dat is het leerrijkst. Lokale verenigingen kunnen helpen.
6. Externe audit door een specialist vóór de algemene uitrol, daarna periodiek en bij elke grote herwerking.

Wat een app-leverancier moet kunnen aantonen

Vraag bij de keuze (zie Een gemeentelijke app kiezen: 15 vragen) bewijzen in plaats van beloftes.

• Zijn gedateerde toegankelijkheidsverklaring, met de beoogde norm, de versie en de beoordelingsmethode.
• Het meest recente auditrapport (een uittreksel kan): reikwijdte, datum, auditeur, vastgestelde gebreken en verbeterplan. Heeft nog geen externe audit plaatsgevonden, dan moet hij dat zeggen en aangeven wanneer die gepland is.
• De controle van de contrasten van de thema's per gemeente: een app waarin u uw kleuren kunt toepassen, moet nagaan of het resultaat leesbaar blijft.
• De ondersteuning van de systeeminstellingen (tekstgrootte, donkere modus, verminderde beweging, schermlezer).
• Een herstelproces: meldingsadres, antwoordtermijn, logboek van bekende gebreken.
• De inhoud die hij u laat maken: leidt de editor voor nieuws en pagina's uw medewerkers naar goede praktijken (bijvoorbeeld een verplicht veld voor alternatieve tekst)?

Schrijf deze eisen in het bestek (zie Overheidsopdrachten: een gemeentelijke app aankopen) en voorzie een clausule voor het herstel van toegankelijkheidsgebreken die na de ingebruikname worden vastgesteld.

Veelgestelde vragen